Fıstık üretiminde ilk 5 il arasında yer alan Adıyaman’da fıstığın ihracatının arttırılması için tanıtıma ihtiyaç duyulduğunu söyleyen yetiştiriciler, bunun için devletten adım atmasını istiyor.
Besni fıstığının üretim projeleri açısından yeterince desteklenmediğini söyleyen Gaziantep’te fıstık ticareti yapan ve aslen Besnili olan Ahmet Özel, “Besni fıstığı için üreticisiyle ve tüccarıyla bürokratlar ve sivil toplum kuruluşları arasında bilgi paylaşımı yapılmalıdır” ifadelerini kullandı.
Ahmet Özel, Besni yöresinde yetişen fıstıkların üretiminin her geçen yıl düştüğünü ifade ederek, “Bu sorunun çözüme kavuşması için üretim ve tanıtım konularına önem verilmelidir. Birçok üreticimizde yeteri kadar bilgi sahibi olamadığı için istediği ürünü elde edemiyor. Bu sorunun çözüme kavuşması için İl ve İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüklerimizle birlikte STK’larımızla ortak bir şekilde çalışmalıyız. 1975 ila 1980 yılları arasında Besni yöresinden 10 bin ton fıstık yetişmekteydi. Şimdi ise bu rakam gün be gün düşmekte. Son zamanlarda bu rakam 3 bin tonu geçememiş durumda. Bugün 45 üreticimiz Besni yöresinde bulunmakta. 1965 yılında fıstık konusunda Besni ilçemizde bir festival düzenlenmiş. O dönemde yapılan festivalde ABD’den dahi misafirler davet edilmiş. Ayrıca o tarihte yapılan festival Besni ilçesi Köseceli Beldesi’nde yapılmış. O tarihten bu yana o festivaller bugünlere kadar devam etseydi, üretimimiz gerilemezdi. 1977 yılında yine ilçemizde bir fıstık festivali olmuş. Bizler artık festivallerin adını unuttuk. Bundan sonra her yıl ilçemizde bir fıstık festivali olması gerekir” diye konuştu.
“Tanıtım ve pazarlamaya önem verilmeli”
Temmuz aynın 25’inden sonra fıstıklarda görülen bir hastalığa değinen Özel, fıstık sektörünün geliştirilmesi için şu önerileri sıraladı; “Yetkili devlet kurumlarıyla, STK’ların bu soruna el atması gerekiyor. Fıstıklarda görülen bu hastalık halk arasında “kanser” diye bilinir. Bu hastalık nasıl önlenebilinir, önce bu konun üzerinde durulması gerekiyor. Fıstığın belirli bir standardının olması gerekmektedir. Merdiven altı dediğimiz işletmelerin kaldırılması için gerekli önlemler alınmalıdır. Fıstık kırma ve çıtlatmada konusunda çalışanların SSK’sı yoktur. Fıstık çıtlatma işlemenin NACE kodu olmadığı gibi Güneydoğu Birlik özelleştirilmesi de oldukça önemlidir. Ayrıca fıstığın hangi şartlarda işlendiğini ne üretici nede tüketici biliyor. Bireysel üreticilikten ayrılıp kurumsallaşmaya geçmek, yani şirketleşmek oldukça önemlidir. Çiftçiden alınan ürünün entegre tesislerinde işlenmesi ve bu firmaların denetlenerek, kayıt altına alınması gerekir. Besni fıstığında marka oluşturulması için tanıtım ve pazarlamaya önem verilmelidir. Besni fıstığının işlenmesinde entegre tesis kurulmalıdır. Fıstık işletme tesisi kurmak isteyenlere devlet gerekli desteği vermelidir. Bunun yanı sıra fıstık entegre tesisini kurmak için maddi destek alanların titizlikle takip edilmesi gerekmektedir. Fıstık çıtlama işleminin yaklaşık yüzde 99’u kayıt dışı merdiven altı dediğimiz yerlerde yapılmaktadır. Bu durumun kontrol edilmesi gerekmektedir. Besni fıstığının üreticiye daha kaliteli halde ve sağlıklı ortamlarda üretim yapılması için tesisler kurularak denetimler şıklaştırılmalıdır. Besni fıstığı üretim projeleri açısından yeterince desteklenmiyor. Bu konunda önemle üzerinde durulması gereken bir husustur. Üretimden gelen fıstığın işlenmesi sırasında karşılaşılan en büyük sorun Aflatoksin ve bakteri oluşumudur. Müstahsil stopajı konusunda üretici ve tüccar arasında ikilem oluşmakta ve sıkıntı yaşanmaktadır. Besni fıstığı için üreticisiyle ve tüccarıyla bürokratlar ve sivil toplum kuruluşları arasında bilgi paylaşımı yapılmalıdır. Dünya üzerinde yetiştirilen fıstıklardan hangi yöreye ait fıstığın aroma ve lezzet açısından daha iyi olduğu araştırılmalıdır.”
“Yetkililerin fıstık konusuna el atması gerekiyor”
54 ilde fıstık yetiştirildiği halde Fıstık Araştırma Enstitüsü’nün tek bir yerden araştırmalarını sürdürdüğünü ileri süren Ahmet Özel, “Kurulacak yeni istasyonlarla yetiştiriciliğin yapıldığı tüm bölgelere daha faydalı çalışmalar yapılacaktır. Sektördeki kuruluşlar ihracata gidecek ürüne gösterdikleri hassasiyeti yurtiçi piyasasına sürdükleri üründe göstermiyorlar. Besni fıstığının yetiştirilme ve işleme aşamalarında teknolojiye ayak uydurulmadığı sürece sağlıklı ürün elde edilemez. Tarım sigortası primleri çok yüksek olduğundan dolayı çiftçilerimiz ekonomik olarak sıkıntı yaşıyorlar. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker’in ve milletvekillerimizin fıstık konusuna el atması gerekir. Fıstık tüccarlarının en büyük sorunu Aflatoksini önlemek için çare olarak fıstık kavrulma esnasında kullanılmak üzere kimyasal madde bulunmalıdır. Fıstıkta tarım politikası oluşturulmalı, bu politikalar ABD’de de uygulanan badem politikası benzeri olabilir. Fıstık sektöründe gıda mühendisi istihdamının yok denecek seviyelerde olması ayrı bir sorundur. Bu sebeple fıstık konusunda borsa oluşturulmalı” derken, Özel, şu önerilere yer verdi; “Bölgemizde fıstık sektörünün gelişmesi için Fıstık Üreticileri Birliği mutlaka kurulmalıdır. Fıstık hasat tarihi net şekilde belirlenerek, çiftçiler ve tüccarlar bilinçlendirilmelidir.İlaçlama ve gübrelemenin çok yüksek oranda olması nedeniyle yapılan işler bilinçsiz yapılmakta. Bu sebeple çiftçi deneme yanılma yöntemiyle ilaç ve gübre kullanıyor. Fıstık fiyatlarının çok düşük seviyede seyretmesi üretici maliyetlerinin altında seyretmesine neden oluyor. Besni yöresinin fıstığı baklava yapımında öncelikli olarak tercih edilmesine rağmen hasat sonrasında fıstığın kurutulmasında sergi yöntemi kullanılıyor, yeterli ve iyi bir kurutma için çiftçiler bilinçlendirilmeli ve teknoloji kullanımı noktasında destek oluşturulması şarttır. Hasat sonrası yeterli kurutma yapılamayan fıstıkta Aflatoksin riski yüksek olmakta. Hasat sonrasında iyi bir depolamanın yapılması konusunda çiftçi bilinçlendirilmelidir. Fıstık bahçesi dolu yağışına maruz kaldıktan sonra 5 yıl ürün alamıyor. Ziraat Bankası fıstık üreticisine kredi desteği verirken, çiftçiden çok ağır şartlar talep ediyor. Ve bu şekilde üreticilerde kredi desteğinden faydalanamıyorlar. Beldelerde Ziraat Odası binası var, ancak ne yetkili memur nede ziraat mühendisi bu binalarda bulunmamakta. Çiftçiye verilen desteklemeler dönüm başına değilde, alınan mahsule göre verilmesi yıllık üretimi artıracaktır. Fıstık yetiştiriciliği tarımsal üretim için elverişli olmayan kıraç arazilerin üretime katılması için önemli bir alternatiftir. Beyazsinekten korunma yollarında çiftçi bilinçlendirilmesi oldukça önemlidir Fıstık bahçelerinde ürün veren ağaç sayısına göre erkek sakız ağacı olmalıdır. Fıstık bahçelerinde toprak tahlilleri yapılarak, üreticiler bu doğrultuda yönlendirilmelidir. Yıldan yıla ağaç sayısı artırıldığı halde, bununla ters orantılı olarak düşen yıllık ürün oranının sebepleri belirlenmelidir. Örnek çiftçiler modern makine ve teçhizatla örnek olmalıdır. Fıstık yetiştirilen illerde yıllık rekolteler tespit edilmeli ve raporlanmalıdır. Üretici ürün yetiştirme konusunda diğer üreticilerle koordineli çalışmalı ve bilgi aktarımında bulunmalıdırlar.Fıstıkla ilgisi olmayan ilaç firmaları ve ziraat mühendisleri yanlış ilaç satışı yapmaktadırlar. Fıstık yetiştirilen her beldeye ve köye üretim oranında ziraat mühendisleri atanmalıdır. Tarla sulamak için vurulan su sondajları, fıstık arazilerinde kuraklığa ve fıstık ağaçlarının susuz kalmasına yol açmakta. Fıstık yetiştiricilerinde fıstığın sahibinin olmadığı kanısı bulunmaktadır. Kadın çiftçilere uygulanan eğitim politikaları erkek çiftçiler içinde uygulanmalıdır. Fıstık için verimli iklim şartları ve olumsuz iklim şarları tespit edilmelidir. En verimli üretime ulaşılabilmesi için üreticilerin yapabildiği ve yapamadığı arazi bakım şartları üretici üzerinde yapılacak anketlerle belirlenmelidir. Bu noktada belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda çiftçiye destek olunmalı. Fıstığa zararlı böcek çeşitleri ve hastalık çeşitleri, sulama yöntemiyle verimin yüzde kaç artırılacağı tespit edilmelidir. İlaç satan firmalar örnek bahçe oluşturulmalıdır.”